درموکازمتیکمواد موثره

اهمیت سلول های بنيادی مزانشيمال و اگزوزوم ها در درموكازمتيک

کلمات کلیدی: سلول های بنیادی, مزانشیمال, اگزوزوم, درموکازمتیک, سلول های جنینی, ترميم بافت, سلولهای هماتوپويتيک, فيبروبلاست, كلاژن و الاستين, ميوه گوجی بری .

در سال‌های اخیر عملکردهای سلول‌های بنیادی مزانشیمال در مرکز توجه محققين و پژوهشگران مختلف از جمله پژوهشگران حوزه درموكازمتيک قرار گرفته است. سلول های بنیادی از لحاظ منشاء به دو دسته عمده سلول های جنینی و سلول های بنیادی بزرگسالان تقسیم می شوند. سلول های بنیادی مزانشیمال از مهمترین انواع سلول های بنیادی بزرگسالان است که توجه محققان را به خود جلب کرده است.

سلول هاي بنيادي مزانشيمال در ترميم بافت هایی با منشا مزانشيمی مثل استخوان، غضروف، ماهيچه، ،پوست، تاندون و چربی شرکت مي کنند و البته اين سلولها به عنوان سلولهای حمايت کننده براي سلولهای هماتوپويتيک (سلول‌های بنیادی هماتوپویتیک قادر به تولید انواع مختلفی از سلول‌های خونی هستند) در مغز استخوان نيز نقش دارند.

سلول‌های بنیادی مزانشیمال به شیوه‌ای پاراکرین ( انتقال مولکول از یک نوع سلول به سلول متفاوت همسایه) عمل می‌کنند؛ بنابراین، عوامل بیولوژیکی از جمله اگزوزوم ها و عوامل محلول در آب، در محیط کشت سلول‌ها وجود دارند که می‌توانند عملکردی مشابه سلول‌های بنیادی مزانشیمی داشته باشند.

بنابر این جداسازی اگزوزوم ها از سلول‌های بنیادی مزانشيمال و تعیین خصوصیت آن‌ها و تأییدشان می‌تواند جهت پیشبرد اهداف درمانی در بیماری‌هایی مختلف همانند بیماری‌های خود ایمن و سرطان از يک سو و بكارگيري عملكردهاي متفاوت ديگرشان از جمله تاثير بر فرايندهاي مختلف درموكازمتيک از جمله ترمیم بافت پوست و تاخير در پروسه پيرپوستی … از سويى ديگر مورد استفاده قرار گیرد.

جالب توجه است كه بدانيم استفاده از اگزوزوم های جدا شده از سوپ و مایع رویی کشت سلول‌های بنیادی مزانشیمال خطرات و مشکلات سلول درمانی را ندارد و همچنین کارایی بیشتری نسبت به مایع رویی کشت سلول دارد.

اگزوزوم چيست ؟

اگزوزوم ها ویزیکول های (وزیکول یک حباب مایع در سلولها است. به‌طور دقیق‌تر وزیکول یک کیسه ی پوسته مانند درون سلولی می‌باشد که به ترابری و اندوختن مواد می‌پردازد) نانوسايزی هستند که توسط سلول ها به فضای خارج سلولی ترشح می شوند.

اگزوزوم ها وزیکول های کوچک با غشای لیپیدی دو لایه هستند که منشا اندوسيتیک endocytic  دارند. این وزیکول های کوچک غشایی از طریق خصوصیات منحصر به فردشان از جمله اندازه (۵۰-۱۰۰ nm ضخامت), غلظت (۱٫۱۳-۱٫۱۹ g/ml) , شکل ظاهری (به شکل سینی در زیر میکروسکوپ) و مارکر های پروتئینی غنی از جمله Tetraspanin,TSG101,HSP70 و … شناخته می شود.

_به بردن مواد خارجی اعم از جامد یا مایع از طریق غشای یاخته به درون آن درون‌بَری یا اندوسیتوز Endocytosis می‌گویند، درون‌بری به فرایندی فعال _نیازمند انرژی_ گویند که در آن سلول، مولکول ها یا اجسامی را به داخل خود می‌برد_

در ابتدا اگزوزوم ها به عنوان یک ظرف جمع آوری زباله برای حذف مواد ناخواسته از سلول ها معرفی شدند اما امروزه با گسترش مطالعات , اگزوزوم ها به سه صورت زیر دارای عملکرد هستند:

۱- به عنوان شاتل برای انتقال پیام و ایجاد ارتباطات سلولی signaling
۲- حفظ فیزیولوژی طبیعی سلول و عملکرد بالقوه در درمان های کلینیکی

۳- به عنوان یک میانجی در بین جمعیت های متنوع سلولی برای ایجاد ارتباط در سیستم های بیولوژیکی متنوع از طریق مولکول های انتقال پیام مثل پروتئین ها, لیپید ها , RNA که بین سلول های مختلف مبادله می شوند (cell-to-cell communication).

محتوای پروتئینی اگزوزوم ها

اگزوزوم ها دارای انواع مختلفی از پروتئین ها از جمله پروتئین های مربوط به عبور و مرور غشایی ، پروتئین های سیتوزولی ، سیتو اسکلتی ، سازگاردهنده بافتی ، انتقال دهنده های پیامی ، HSPها و … است.

در حدود ۴۰۰۰ نوع پروتئین مختلف در اگزوزوم ها وجود دارد که برخی از آنها بین همه ی اگزوزوم ها مشترک است مثل برخی تومور ساپرسور ها (Tsg101 ) ، HSP70 و تترااسپانین ها ،CD9 ، CD63 و CD81 . در حالیکه برخی پروتئین ها مخصوص نوع خاصی از سلول یا بافتی هستند که اگزوزوم از آن منشا میگیرد.

نقش سلول های بنيادی مزانشيمال

سلولهاي بنيادي مزانشيم توانايی تبديل شدن به سلولهايی از رده های مختلف را در شرايط آزمايشگاه نشان داده اند. جداسازی و تکثير به نسبت راحت و اتولوگ بودن سلولهای مزانشيم آنها را کانديد مناسب براي سلول درمانی ساخته است.

ساخته شدن ماتريكس خارج سلولي[ (extracellular matrix [ECM] براي ترميم جراحت يک عامل كليدي است. اصلي ترين عضو اين ماتريكس اسيد هيالورونيک [(hyaloronic acid [HA] است.

مطالعات اخير نشان داده است كه محيط حاصل از كشت سلول های مزانشيم مشتق از بافت چربي (ADSC-CM) باعث افزايش بيان و توليد كلاژن I، III و فيبرونكتين كه اجزاي ECM هستند، مي شود.

نقش سلول هاي بنيادی مزانشيمال و تقويت كننده های آن در درموكازمتيک

همانگونه كه در بالا شرح داده شد ، سلول هاي بنيادی مزانشيم نوعي از سلول های بنيادی در پوست هستند که نقش مهمى در پروسه های مختلف ترميم و بازسازی از جمله ترميم زخم بر عهده دارند. آنها قادرند تا سيگنال هایی به فيبروبلاست ها براي ساخت بيشتر كلاژن و الاستين در پوست مخابره نمايند.

گفتيم آنها اين عمل را با ساخت وزيكول هایی كه اگزوزوم ناميده مى شوند، انجام مى دهند. اگزوزوم ها وزيكولهای نانوسايزی هستند كه توسط غشایی حاوی مولكول های پيام رسان با قابليت ايجاد ارتباطات بين سلولی احاطه شده است.

سلول های بنيادی مزانشيمال همچنين در پروسه پيری نيز ايفای نقش مى نمايد لذا محققين بر همين اساس بر آن شدند تا به مواد موثره ایی دست يابند که با احياء و تقويت ساخت اگزوزوم های سلول های بنيادی مزانشيمی سبب بهبود شكل ظاهری پوست صورت و ايجاد تغييرات مثبتی در بهبود يا پيشگيری از پير پوستی گردند.

مواد موثره جدید برای بهبود ارتباطات بین سلولی توسط اگزوزوم

اخيرا در سال ٢٠١٩ كمپانى ميبل بایوکیمستری سوئيس اقدام به معرفي محصولي نموده است كه مشتقي از سلول بنيادی گياهی، دانه ميوه گوجی بری Goji است. پژوهشگران دريافتند وقتی سلولهای بنيادی مزانشيمال تحت درمان با عصاره سلول های بنيادی دانه گوجی بری قرار مى گيرند بيان ماركرهای سلول های بنيادی و ساخت اگزوزوم های اين سلول ها نيز افزايش قابل توجهی مي يابند.

سلول های بنیادی, مزانشیمال, اگزوزوم, درموکازمتیک, سلول های جنینی, ترميم بافت, سلولهای هماتوپويتيک, فيبروبلاست, كلاژن و الاستين, ميوه گوجی بری .
lycium barbarum

محققان براي اثبات تاثير اين ماده بر ارتباطات بين سلولی سلول های بنيادی مزانشيم cell-to-cell communication تركيبی شامل فاكتورهای محلول از جمله تركيبات اگزوزومی را به مدت ٢٤ ساعت در معرض فيبروبلاست قرار دادند و دريافتند بيان ژن های فاكتورهای متعدد خارج سلولی از جمله كلاژن و الاستين افزايش يافته است.

البته مطالعات كلينيكی نيز بيانگر احياء و باز توانی سلول های بنيادی مزانشيمی و تقويت ساخت اگزوزوم های آنها و در نتيجه افزايش ساخت كلاژن و الاستين توسط فيبروبلاست ها بود.

به ظاهر بايد در انتظار مواد موثره متفاوت و متنوعي از اين دست در صنعت پويا و دلربا كازمتيک در آينده ایی بسيار نزديک بود به اميد روزي كه اين ماده ايرانى باشد.

✍️ دکتر محمد بقایی
دکترداروساز و پژوهشگر صنعت کازمتیک
مشاور اداره کل فرآورده های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو

edited by artan akheri
برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن